+7-7172-27-89-93
010000, г. Астана, ул.Кенесары 40

Содоклад исполнительного директора

31 мая, 2018

Содоклад исполнительного директора

Республиканской Палаты казахской белоголовой породы

Исабекова К.И.

на тематическом заседании Комитета по аграрным вопросам Мажилиса Парламента Республики Казахстан на тему: «Фактическое состояние, перспективы развития и проблемы в сфере разведения казахской белоголовой породы крупного рогатого скота в Республике Казахстан»

 

 

Құрметті төрағалық етуші! Құрметті қатысушылар! Қазақтың ақбас тұқымының республикалық Палатасының қолданыстағы заңнамаға өзгертулер еңгізу туралы Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігіне ұсыныстары және осы туралы қабылданған шешімдер.

Былтырғы жылы біз Ауыл шаруашылығы министрлігіне заңнамаға өзгерістер енгізуге байланысты 8 ұсыныс бердік. Сол 8 ұсыныстың бүгінгі таңда 6-ауы бойынша нақты шешім қабылданды. Ол назарларыңызға көрсетіліп тұр. Олар:

- заңнан таза тұқымдық түсінікті алып тастау;

- генетикалық сараптама жасау мерзімін ұзарту;

- тұқымдық түрлендірудегі бұқаларды іріктеу жөніндегі нұсқаулықты болдырмау;

- бонитировка сәтінде алты айлық жасқа толмаған бұқашықтарды бонитировкадан өткізу (ондай бұйрық қабылданды);

- уәкілетті органның құзыреттерін Қазақстан Республикасының «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Заңында толықтыру;

- ДНК типтеуді енгізуіндегі пішінін өзгерту;

Бір-екі ұсыныс қаралу үстінде Палата мүшелерінің, шаруашылықтардың ұсынысы бойынша бүгін осы отырыстың болуы соған себеп болды.

Уважаемые коллеги! Мы все отдаем себе отчет в том, что от совершенства законодательной базы зависит состояние любой отрасли, в том числе и племенного животноводства.

Уважаемый председатель совершенно правильно отметил, речь идет о возрождении казахской белоголовой породы, в силу сложившегося ее статуса, поскольку она первая и единственная отечественная порода мясного направления продуктивности, созданная трудом советских ученых, селекционеров, практиков, за период существования Советского Союза.

Динамика развития агроформирований в Республике Казахстан показывает, что по состоянию на 2016 год количество сельскохозяйственных предприятий увеличилось по сравнению с 2000 годом на 1510 единиц. Крестьянских (фермерских) хозяйств увеличилось на 76 тысяч 329 единиц. Количество личных подсобных хозяйств из года в год имеет тенденцию к снижению: если в 2000 году их было 2 203 582, то в 2016 году их стало меньше на 544 571 единиц. Эта тенденция наблюдается и в настоящее время.

Динамика численности крупного рогатого скота в Республике Казахстан  с 2000 по 2017 годы. Обратите внимание, если 1990 году, поголовье  крупного рогатого скота составляло       9 миллионов 757 тысяч 200 голов во всех категориях хозяйств, то 2017 г. находилось на уровне - 6 миллионов 745 тысяч 400 голов, то есть произошло снижение в 1,44 раза.

Что касается сельскохозяйственных предприятий, если в 1990 году 69% поголовья содержалось в них, что составляло 6 миллионов 740 тысяч голов, то в 2017 г. в сельскохозяйственных предприятиях содержалось всего 662 тысячи 600 голов, что более чем в 10 раз меньше исходного уровня. 

В сельскохозяйственных предприятиях поголовье резко сократилось в 2000 году по сравнению с 1990 годом - в 19,6 раза и на протяжении 13 лет этот уровень не выходил за пределы 300 тыс. гол. И только лишь в 2013 году превысил порог 400 тыс и составил 423,1 тыс. голов.

В крестьянских (фермерских) хозяйствах в 1990 году содержалось всего 5 тыс. голов крупного рогатого скота, что составляло 0,05% от общего поголовья крупного рогатого скота во всех категориях хозяйств, в 2000 году – 209,5 тыс. голов, соответственно 5,11%. А в 2017 году численность крупного рогатого скота в крестьянских (фермерских) хозяйствах было на уровне 2225, 2 тыс. гол, что составило 33,0% от общего поголовья крупного рогатого скота во всех категориях хозяйств.

По состоянию 1990 года в личных подсобных хозяйствах  содержалось 3 миллиона 13 тыс. голов, в 2017 г. - 3 миллиона        857 тысяч 500 голов.

Примечательно, что в личных подсобных хозяйствах  стабильность по численности поголовья сохранялась на протяжении 11 лет, удельный вес поголовья в личных подворьях за эти годы сохранялся на уровне более 80%. Два года – 2011 и       2012 гг. – более 76,72% и 72,27% соответственно, три года – 2013-2015 гг. более 60% и только лишь последние два года –             2016-2017 гг. - его уровень составил 59,5% и 57,45% соответственно.

Следовательно, наблюдается такой тренд - увеличение поголовья крупного рогатого скота в сельскохозяйственных формированиях: сельскохозяйственных предприятиях и крестьянских (фермерских) хозяйствах. Особенно заметен этот тренд, начиная с 2011 года  по 2017 год. Поголовье животных в сельскохозяйственных предприятиях увеличилось в два раза, также поголовье крупного рогатого скота в крестьянских (фермерских) хозяйствах за этот период увеличилось в более чем два раза. Данная статистика проясняет ситуацию и дает ответы на некоторые вопросы.

Динамика изменения удельного веса численности поголовья четко показывает, что верхняя кривая в личных подсобных хозяйствах достигала апогея в 2000-2001 годы (более 86%),  сейчас стабилизировалась на уровне чуть более 57%. В сельскохозяйственных предприятиях это составляет 9,8%. Такой результативный вектор развития - удельный вес численности  поголовья в крестьянских (фермерских) хозяйствах в 2017 году составил порядка 33%. Это подтверждает тезис о том, что в настоящее время определяющим фактором развития животноводства являются именно крестьянские (фермерские) хозяйства.

Свидетельство тому и динамика удельного веса производства говядины в Республике Казахстан за 2010-2016 годы.

Динамика численности крупного рогатого скота казахской белоголовой породы показывает, что общее поголовье породного скота по состоянию на 01.01.2018 г. составил 271019 гол., племенных животных, зарегистрированных в базе данных Палаты 176125 гол. и породных животных без племенного статуса 94894 гол.

Какова же была историческая хроника данных по казахской белоголовой породе?  По состоянию на 1 января 2012 года (с 2012 года были отменены понятия "племенной завод" и "племенное хозяйство") в нашей стране было 15 племенных заводов и 133 племенных хозяйств, в которых содержалось 23314 и 54843 племенного поголовья соответственно. В среднем на 1 племенной завод приходилось 1554 головы, а на 1 племенное хозяйство 412 голов. По состоянию на 01.01.2018 года разведением казахской белоголовой  породы занимаются 1305 хозяйствующих субъекта, в которых содержатся 176125 голов племенных животных, в среднем на один хозяйствующий субъект приходится 135 голов.

Следует отметить, что по данным последнего породного переучета (1992 г.), общее поголовье породных животных казахской белоголовой породы составляло 1 миллион 16 тысяч, в настоящее время – 271019 гол., произошло уменьшение поголовья в 3,75 раза, в результате чего животных казахской белоголовой породы стало меньше на 746 тысяч голов. 

Какие же характеристики определяют современное состояние и проблемы в сфере разведения казахской белоголовой породы?

- Массив племенных животных, в частности мясных пород, ограниченный и составляет 6,36% от общего поголовья крупного рогатого скота в республике;

- Удельный вес племенных животных в разрезе мясных пород к общему поголовью крупного рогатого скота мизерный и составляет от 0,01% (галловейская, лимузин) до 3,62% казахской белоголовой породы;

- Все еще низкий генетический потенциал, вследствие чего невысокий уровень продуктивности животных, следовательно диапазон изменчивости селекционных признаков по величине их проявления незначительный;

- Мелкотоварность производства, т. е. в многочисленных мелких хозяйствах содержится небольшое количество животных;

- Уровень племенных и продуктивных качеств животных формируется на фоне недостоверной базы данных первичного зоотехнического и племенного учета;

- Очень высок удельный вес животных участвующих в воспроизводстве стада казахской белоголовой породы, но не имеющих принадлежности к определенной генетической группе;

- Отсутствие достаточного количества в республике высокоценных быков-производителей казахской белоголовой породы, оцененных по качеству потомства и их семени для использования в воспроизводстве стада. Хотя в базе данных ИАС, по состоянию на 01.01.2018 г. в хозяйствах – членах Палаты зарегистрировано 3370 голов племенных быков-производителей;

- Бессистемное  использование быков-производителей породы герефорд в воспроизводстве стада казахской белоголовой породы;

- Слабая кормовая база;

- Низкий кадровый потенциал;

- Критический уровень ветеринарной безопасности.

Можно и дальше перечислять.

Количественная характеристика племенных животных в разрезе областей. Наибольшее количество племенных животных имеется в Восточно-Казахстанской области, на второй позиции Западно-Казахстанская, на третьей - Павлодарская, на четвертой  - Карагандинская и так далее, по нисходящей.

Группировка хозяйств – членов Палаты в зависимости от количества племенных животных. Обратите внимание - от 1 до 100 голов содержат 51 хозяйство, от 101 до 200 – 70 хозяйств и т.д., то есть из приведенных данных следует, что основное поголовье у членов Палаты сосредоточено в хозяйствах, которые содержат от 1 до 500 голов, более половины племенных животных находятся в них. Следовательно, указанные параметры не являются характеристикой  крупнотоварного производства.

В сельскохозяйственных предприятиях содержится 36 процентов всего племенного поголовья  казахской белоголовой породы, в крестьянских (фермерских) хозяйствах 64 процента. По соотношению количества племенного крупного рогатого скота мясных пород по состоянию на 1 января 2018 года по сравнению с другими породами на долю казахской белоголовой породы приходится 59%.

Таково же соотношение по реализации племенного молодняка в разрезе мясных пород. На долю казахской белоголовой породы приходится от общего поголовья реализации племенной продукции 61%.

Представляется информация по экспорту и импорту казахской белоголовой породы. Основная страна-экспортер -  Российская Федерация. С 2014 года с момента признания ввозимого племенного поголовья Палатой, экспортировано         3954 гол. Из года в год проявляется тенденция к уменьшению импорта племенной продукции. В 2016 году Казахстан впервые в своей постсоветской истории экспортировал в Кыргызскую Республику 200 голов казахской белоголовой породы. Это направление и   дальше будет развиваться.

Каковы же первоочередные меры по организации  селекционно-племенной работы, определяющие перспективу развития казахской белоголовой породы?

1. В соответствии с иерархической структурой племенного животноводства, определить центром организации селекционно-племеной работы на данном этапе бывшие племенные заводы, так как количественно и качественно более ценные в племенном отношении животные казахской белоголовой породы сконцентрированы именно в них;

2. Провести типизацию казахской белоголовой породы по зонам разведения и отдельным стадам для определения основных конституционально-экстерьерных типов (великорослый тип, компактный тип, облегченный тип) с целью обоснования и корректировки направления селекционно-племенной работы;

3. Используя базу данных ИАС провести анализ генеалогической структуры стада прежде всего в бывших племенных заводах, затем в племенных хозяйствах.

Мы эту работу проводим ежегодно. По всем хозяйствам – членам Палаты имеются результаты анализа генеалогической структуры стада;

4. По состоянию на 01.01.2018 год в хозяйствах – членах Палаты в информационной системе ИАС имеются сведения по 3370 быкам-производителям казахской белоголовой породы, которые относятся к 79 различным генетическим группам. 

В воспроизводстве стада в республике использовались, используются и могут быть использованы потомки порядка 32 апробированных заводских линий и родственных групп.

В связи с чем необходимо провести группировку и  систематизировать полученные данные на предмет  линейной принадлежности с целью определения препотентных родоначальников, детерминирующих типизацию породы по зонам разведения;

5. Для повышения достоверности базы данных в ИАСе животных казахской белоголовой породы по генеалогической структуре стада необходимо провести ее генетическую фильтрацию.

Провели два этапа генетической фильтрации, вывели из базы данных животных не перспективных генетических групп;

6. С помощью информационных технологий определить возможные пороги использования быков-производителей породы герефорд в селекции казахской белоголовой породы.

Палатой разработано научно-методическое обоснование системного использования быков-производителей породы герефорд в селекции казахской белоголовой породы;

7. В ведущих хозяйствах республики по разведению казахской белоголовой породы возродить систему испытания бычков по собственной продуктивности в условиях контрольно-испытательных станций;

8. Использовать геномные технологии для раннего отбора бычков с целью комплектации бычьего стада племенного центра и элеверов;

9. На сегодня в республике остро стоит вопрос с наличием семени оцененных по качеству потомства быков-производителей казахской белоголовой породы. (В ОАО «Головной центр по воспроизводству» в Российской Федерации по состоянию на 01.01.2018 года в предложениях по цене на сперму быков-производителей отсутствует информация по казахской белоголовой  породе);

10. Для повышения уровня селекционно-племенной работы с казахской белоголовой породой, наряду с организацией системной работы по откачке семени быков-производителей и их оценки, необходимо пропагандировать и широко внедрять технологию искусственного осеменения свежеполученным семенем по опыту КХ «Айсұлу» Западно-Казахстанской области, которое является единственным хозяйством в республике, использующим данную технологию в мясном скотоводстве;

11. Для формирования специалистов новой формации, способных вести селекционно-племенную работу на уровне современных требований генетики скота казахской белоголовой породы необходимо организовать систему повышения их квалификации на постоянной основе.

Все эти направления работ осуществляются Палатой. В 2017 году было проведено 13 практических обучающих семинаров во всех регионах страны. Мы провели восемь семинаров по технической поддержке базы данных Палаты в информационной системе селекционной и племенной работы.

 

Каковы же основные предложения определяющие перспективу развития казахской белоголовой породы?

1.         Определить центрами внедрения (точками роста, зонами развития) пилотного проекта: «Перспективы развития в сфере разведения казахской белоголовой породы крупного рогатого скота в Республике Казахстан» Западно-Казахстанскую, Восточно-Казахстанскую, Северо-Казахстанскую области.

В Комитете по аграрным вопросам состоялось несколько встреч под руководством депутата Дуйсебаева Ж.К., где мы определили основные направления реализации данного проекта;

2. Организовать работу контрольно-испытательных станций (КИС), оценочных ферм:

- в Западно-Казахстанской области на базе КХ «Сабит», Акжаикского района, контрольно-испытательная станция построена и функционирует с 2015 года;

- в Северо-Казахстанской области на базе ТОО «Племзавод Алабота», Тайыншинского района;

-  в Восточно-Казахстанской области на базе ТОО «Шалабай» Жарминского района,  ТОО «Агрофирма Приречное»,             г. Семей.

3. Для повышения достоверности базы данных в ИАСе животных казахской белоголовой породы по генеалогической структуре стада необходимо продолжить работу по ее генетической фильтрации;

4. Проработать и запустить пилотный проект «Племенной Центр республиканской Палаты казахской белоголовой породы»;

5. Для повышения уровня селекционно-племенной работы с казахской белоголовой породой, наряду с организацией системной работы по откачке семени быков-производителей оцененных по качеству потомства, необходимо пропагандировать и широко внедрять технологию искусственного осеменения свежеполученным семенем по опыту КХ «Айсұлу» Западно-Казахстанской области;

6. Внедрение геномных технологий для раннего прогнозирования продуктивности с целью комплектации бычьего стада Племенного Центра республиканской Палаты казахской белоголовой породы;

7. Создать лабораторию по проведению молекулярно-генетической экспертизы животных казахской белоголовой породы;

8. Внедрение технологии трансплантации эмбрионов с целью получения высокоценных генотипов и их использования в селекционном процессе казахской белоголовой породы;

9. На основании достоверных данных первичного зоотехнического и племенного учета в целях устойчивого управления селекционно-генетическим процессом для совершенствования племенных и продуктивных качеств животных казахской белоголовой породы, в хозяйствах – членах Палаты широко внедрять компьютерный программный продукт «СЕЛЭКС - Мясной скот»;

10. Организовать на постоянной основе систему повышения квалификации фермеров, способных вести селекционно-племенную работу на уровне современных требований генетики скота казахской белоголовой породы;

11. Открыть постоянно действующие курсы по подготовке, переподготовке и повышению квалификации бонитеров (классификаторов) животных казахской белоголовой породы с использованием интерактивного электронного тренажера, разработанного в 3D формате;

12. Оказывать господдержку на развитие отрасли кормопроизводства для создания прочной кормовой базы мясного скотоводства;

13. Учитывая сложившийся дефицит ресурсного потенциала по численности крупного рогатого скота во всех категориях хозяйств республики по сравнению      с началом 90-х годов прошлого столетия в 1,44 раза (дефицит составил - 3011,8 тыс. гол.) и по поголовью казахской белоголовой породы в 3,75 раза (дефицит составил - 746,0 тыс. гол.), необходимо направить господдержку на разведение крупного рогатого скота, т. е. на увеличение его поголовья.

При этом следует иметь в виду, что наиболее результативным вектором развития как по динамике изменения удельного веса численности крупного рогатого скота, так и по удельному весу производства говядины в Республике Казахстан являются крестьянские (фермерские) хозяйства. Рақмет.

Қазақтың ақбас тұқымының Республикалық Палатасының

Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарының

аймақтық өкілі Балқыбаев Мақсұт Кенжеұлының қосымша баяндамасы

 

Құрметті депутаттар!

Комитеттің тақырыптық отырысына қатысып отырған қадірменді ағайын! Кең-байтақ еліміздің бір шетіндегі мал баққан ауылдан келіп, Қазақтың ақбас тұқымының тағдыры шешілетін тарихи сәтте тұқымды өсіру мен жақсарту бағытындағы жұмыстардың басы-қасында жүрген малшылар мен шаруа қожалық басшыларының тапсырысы бойынша қордаланған проблемаларға зор мән беріп, оларды Аграрлық мәселелер комитетінің тақырыптық отырысында талқылауға шығарып отырған депутаттарға зор алғысымызды білдіреміз. Бұл ауылдың сәлемі.

Үстіміздегі жылдың 30 мамырында Қазақтың ақбас малының өз алдына тұқым болып бекітілгеніне 68 жыл толады. Осы жылдардың ішінде тұқымның көрмеген қорлығы жоқ десе де болады. Оның соңғысы - 2005 жылғы 27 қарашада "Қазақстан Республикасының асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы" Заңының 1-бабына қате енгізілген 36-1 тармақшасынан басталды.

Бұл тармақшаның талабы бойынша таза тұқым болып бір тұқым бойынша қанның үлесі бөлшектің 16-дан 15 бөлігіне немесе 93-75 пайыздан кем болмауы керек деп белгіленген. Бұндай талапқа елімізде өсірілетін отандық ауылшаруашылық малдарының қай түрінен де ірі қара мал, қой, жылқы, түйе көбі сәйкес келмейді. Себебі оларды шығару барысында кіріктіру әдісі қолданылған. Сондықтан малдың тұқымдық және өнімдік қасиеттерін жақсартуда ағайынды тұқымның қанын, қан жаңарту әдісін пайдалануға тура келеді. Мысалы, Қазақтың ақбас тұқымы үшін Герефорд тұқымының қанын бір рет пайдалануға болады.

Заң дұрыс болмаса, сала еркін дами алмайды. Осы тармақшаны заңға енгізу дұрыс емес деген жұмысты заң жарық көрместен бұрын бастадық. Білдік, естідік. Талай құзыретті органдардың есігін қағып, табалдырығын аттадық, көмек болмады. Осы күндері заңға осы тармақшаны алып тастау және басқа да өзгерістер енгізу жөнінде ұсыныстар әзірленіп жатыр деген әңгімелер айтыла бастады. Әрине, өте дұрыс пікір, қолдаймыз. Дегенмен де әкемді алған Құдайдан... деген, әлі де қорқыныш басым, сондықтан осындай бір шешімге келсе деп есептеймін.

Екінші. Қазақ асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы заңның асыл тұқымды өнімді материалды тану туралы 17-бабының 2) тармақшасында ұрық асыл тұқымдық орталықтарда асыл тұқымды бұқадан алынған және өңделген және асыл тұқымдық куәлігі болған жағдайда танылады делінген. Дұрыс дейік. Бұл жерде бір-ақ мәселе бар, ол егер селекциялық мақсатта маған керек деген жақсы бұқаның ұрығы асыл тұқымдық орталықта болмаса, не істеу керек? Асыл тұқымдық орталықтардың жағдайы өте мәз емес. Біздегі асыл тұқымдық орталық деп айтылып отырған орталықтар: Қосшыдағы "Асыл түлік" және Талдықорғандағы "Асыл". Оларда жағдай мәз емес. Оларда бірді-екілі ғана жақсы бұқалар бар, бұлардың өздері де тиісті түрде тексеру мен бағалаудан өтпеген, ал тексеру мен бағалаудан өтпеген бұқа негізі тіпті табынға қосылуы дұрыс емес, ол заң бұзушылық болып табылады. Асыл тұқымды орталықтар тексермеген, бағалаудан өтпеген бұқалар жұмыс істемеулері керек. Бұл талап орындалып жатқан жоқ және болашақта орындалуы бұлыңғыр үміт болып елестейді.

Олай болса, мәселе өз шешімін тапқанша шаруашылықтарда нулевка немесе өз шаруа қожалығы бұқаларының қатырылған ұрығын, бұрын бұндай ұрықтар болған, яғни «замороженные гранулы при температуре минус 196 градусов». Пайдалануға және шетелге барып, шекесінен шертіп жүріп таңдап алып, сол жерден ұрығын дайындап сатып алып келген ұрықтарды пайдалануға рұқсат беру керек. Қазір бұндай қозғалыстар заңсыз деп саналады, яғни заң бұзушылық деп саналады. Бұл енді ескі өлең болып естілуі мүмкін, бірақ амал қанша, әзірше осыған баруға тура келеді. Кезінде «гранулада» қатырылған ұрықтар сол кездегі мықты деген Аңқаты, Чапаев, Шалабай осы тұқымды бұқаларынан қатырылған ұрықтар болды, сол кезде ауылшаруашылық мамандарының айтуы бойынша, тікелей тапсыруы бойынша,  тіпті қадағалауы бойынша біздер сол ұрықтарды сыртқа лақтырып, төгіп тастадық. Төккізді. Енді келіп ұрық жетпей жатыр деп жатырмыз. Неге қазір сол ұрықтарды пайдалануға болмайды? Тіпті сол кезде бастағанда, қазір селекциялық жағдайымыз тым жақсы болуы мүмкін еді.

Үшінші. Мал тұқымын асылдандыруда үш қағида қатаң сақталуы тиіс. Олар - генетикасы күшті, өнімділігі жоғары аталық бұқаларды пайдалану, малды қолдан ұрықтандыру әдісін пайдалану, аталық малдарды өсіруде іріктеу мен сұрыптау жұмыстарын қатаң түрде жүргізу.

Заңның 20-бабында: «тұқымды өз төлінен өсіру үшін іріктелген асыл тұқымды тұқымдық мал тексеруге және бағалауға жатады» - деп көрсетілген. Қазіргі жағдайда бұл баптың талабы толықтай орындалып отыр деп айтуға ауыз бармайды. Бұл жердегі "тексеруге", "бағалануға" деген тырнақшадағы сөздердің мағынасы мынаны білдіреді: табынға қосылатын бұқашықтар 8-15 ай аралығында арнайы салынған станцияларда өз өнімділігі бойынша сынақтан өтіп, өнімділігіне байланысты сертификат алулары керек. Аталық бұқалар ұрпақтарының сапасы бойынша бағаланып, оларға да сертификат берілуі тиіс. Станциялар жоқ болса, бұқалар тексеру мен бағалаудан қай жерде өтеді?

Сынау мен бағалауды айтамыз, көк тиын қаражат сұрамайтын сертификат беруге де атқарушы органдар тарапынан тиісті дәрежеде көңіл бөлінбей отыр. Бұл мәселені, мен Ауыл шаруашылығы министрлігінің мамандарының алдында талай көтердім. Өткен жаз айында, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Оралда өткен жиналысында да айтқан болатынмын бұл туралы.

Бағалау деген, тексеру деген жұмыстар, асырып айтқанда, осы жұмыс елімізде бір ғана "Сәбит" шаруа қожалығында барлық талаптарға сай, жобалық-сметалық құжаттар негізінде арнайы жоба бойынша жалпы сыйымдылығы 300 бас бұқашықтарға арналып 2005 жылы салынған станцияда жоспарлы түрде жүргізіліп келеді. Жобаның сметалық құны 87 миллион теңге. Сынақ станциясы толықтай шаруашылықтың қаражаты салынды (83 миллион теңге). Сынақ станциясы жоғарыда айтылған функциялардан басқа, яғни тексеру, бағалау жұмыстарынан басқа ғылыми-тәжірибелік, оқыту-үйрету және әдістемелік жұмыстарды да атқарып отырғандығы айдан анық.

Ауыл шаруашылығы министрлігіндегі үстіміздегі жылдың 5 сәуіріндегі кездесуде, «осындай шаруашылықтарға қандай қаржылық көмек көрсетуге болады» - деген сұрақ қойғанымызда, "бұны саған кім сал деді" дегендей теріс қарайды. Түсіндіріп айтуға, өзара талқыласуға, пікірталасқа келмейді. Сынақ станциялары болашақта республикада көп болса, бесеу болар, қазірге белгіленіп отырған үшеу, олар да ең көп дегенде жылына 700-800 бас бұқашық өнімділігі бойынша сыналып, 47-53 бас аталық бұқалар ұрпақтарының сапасы бойынша бағаланудан өтеді. Ол генетикалық потенциалы мықты және өнімділігі жоғары аталықтарды табудың өмірлік тәжірибеде дәлелденген бірден-бір жолы. Селекция дегеніміз осы. Ал субсидиялауға келсек, сынақтан өтіп, жоғары баға алған бұқашықтардың басына 80-100 мың төңірегінде қаржы көрсетуге немесе инвестиция арқылы көмектесуге болады деп есептейміз.

Жалпы айтқанда, қазіргі "Сәбит" шаруа қожалығында жүргізіліп жатқан шаруалар, бұрынғы племзаводтардың деңгейінде деп айтуға болады. Қазір айтылып жатыр, "племзавод", "племенной совхоз" деген терминдерден кеттік, сол кезде осыны дамытуға кедергі болып тұрған осы терминдер еді, енді бізде "асыл тұқымды мал" - деген сөздер ғана қалды. Тұқымның кеңесінде мен былай деп айтқан едім: біріншіден, біздерге ол термин кедергі жасады ма, екіншіден, қазір кез келген шаруа қожалығы мал сатады, бес бас бұқасы болса, сол бес басты сатады, бес жүз бас бұқасы бар кісілер де сатады, сонда кімнен алу керек малды? Әрине, тек қана бес жүз бұқасы бар кісіден жөнге келетін бұқаларды тауып алуға болады. Бес бас мал сатып отырған кісіден қалай алуға болады. Мен түсінемін, нарық қатынасы екенін, бірақ жұрттың бәрі сатуға тиісті емес қой. Сондықтан шаруашылықтарға племзавод, племсовхоз атауларды қайтаруды сұраймын, тіпті осы күйінде. Егер біреу басқа бір ұсыныс жасаса, басқа түрде енгізейік деп, мен сол кезде бірінші, екінші санатта деп айтқанмын, бірақ ол өтпей қалды.

Сөзімді қорытындылай келе, ағайындар, Қазақтың ақбасын Қазақстанның бренді деп жүрміз. Бренд болуға лайықты да. Қазір бәрімізге бір көлеңкелі жағдай туындап тұр, Қазақтың ақбасы біткен екен, өлген екен деген сияқты. Бірақ мынадай бір жағдайды естеріңізге салғым келеді. 1976 жылы Германияның Ляйсинг қаласында "Агро-76" деген көрмеде Чапаев асыл тұқымды мал зауытының бес бұқашығы халықаралық жәрмеңкеде Еуропа елдеріне сатылды. Осы бренд пе? Бренд. Сол брендті, біз қазір жоғалттық. Қазір қайтадан қайтаруға жұмыс жасауымыз керек. Қазақтың ақбас тұқымы әрі қарай дамытып, өшірмеуде парызымыз бен қарызымызды орындайық, ағайын.